Wady kształtu i budowy drzewa

Do wad kształtu zalicza się krzywiznę, zgrubienia odziomko­we, zbieżność, spłaszczenia i obrzęki.

Zasadniczą wadą kształtu drewna 'Okrągłego jest krzywi­zna. Tę wadę określa się jako odchylenie od osi podłużnej drew­na okrągłego (strzały) od linii prostej. Rozróżnia się krzywiznę j ednostronną, jeżeli występuje ona w jednej płaszczyźnie i o jednej strzałce wygięcia, lub krzywiznę dwustronną. Krzywizna zaś położona w wielu płaszczyznach, mająca więcej niż dwie strzałki, nazywa się wielostronną. Podobna odmiana wady kształtu, występującego w materiałach tartych nazywa się wi c hr owa t ośc ią tarcicy. Odznacza się ona w odniesieniu do deski lub łaty meblowej wielokrotnym i różnokierunkowym odchyleniem płaszczyzny od poziomu. Wpływ krzywizny na wartość techniczno-użytkową drewna zależy od wielkości i odmiany krzywizny, a także w dużym stopniu od przeznaczenia wyrobu. Doświadczenia w tym zakresie wskazują, że krzywizna utrudnia wyrób sortymentów, zwłaszcza wielkowymiarowych i wydatnie obniża wydajność materiałową surowca tartacznego i sklejkowego. Podobnie w wypadku ma­teriałów tartych krzywizna obniża wydajność materiałową przy obrzynaniu tarcicy i stanowi przyczynę pozornego skrętu włókien.

Zbieżystość jest to stopniowe zmniejszanie się średnicy strzały od grubszego końca ku cieńszemu. W materiałach tartych i skrawanych zaznacza się stopniowym zmniejszeniem szerokości tarcicy nie obrzynanej i arkusza forniru skrawanego poprzecznie. Zbieżystość z określa się jako różnicę między wymiarami średnic w grubszym D i cieńszym końcu d i wyraża się ją w cen­tymetrach na metr lub odnosi do długości sztuki. Zbieżystość surowca tartacznego zmniejsza wydajność mate-teriałową, staje się ona przyczyną powstania dużej ilości tarcicy krótkiej i zrzynów. Wydajność materiałowa obniża się szcze­gólnie przy skrawaniu obwodowym surowca sklejkowego oraz przy obrzynaniu tarcicy i wykrawaniu arkuszy forniru. Zgrubienie odziomkowe stanowi znaczne zwiększe­nie grubości w części odziomkowej; wpływa ono również, po­dobnie jak zbieżystość, na zmniejszenie wydajności materiałowej.

Spłaszczenie jest to zniekształcenie strzały wyrażające się nieprawidłowym zarysem eliptycznym na przekroju poprzecz­nym. Przy spłaszczeniu często występuje mimośrodkowość rdzenia oraz jednostronne zwiększenie szerokości słojów rocznych, a nie­kiedy również wielordzenność i twardzica. Materiały tarte po­zyskane z surowca drzewnego z ww. wadami kształtu wykazują większe skłonności do paczenia się i pękania.



Skręt włókien jest to spiralny przebieg włókien. Na powierzchni bocznej pnia widoczne są ukośne bruzdy korowiny, a na drewnie okorowanym — ukośne pęknięcia. Sikręt włókien drewna okrągłego zmniejsza się od obwodu do rdzenia, a zatem też najsilniej występuje w bocznych partiach materiałów tartych. Najlepiej widoczny jest skręt włókien na płaszczyźnie stycznej tarcicy; znamionuje go ukośny kierunek włókien, promieni rdze­niowych i pęknięcia. Ukośny przebieg włókien na powierzchniach stycznych oznacza skręt właściwy, na powierzchniach pro­mieniowych — pozorny skręt włókien, spowodowany zbieżystością surowca. Skręt włókien obniża mechaniczne właści­wości drewna, które maleją w miarę zwiększania się kąta nachy­lenia włókien, a szczególnie wydatnie zmniejsza on wytrzymałość drewna na rozciągan ż włókien i na zginanie statyczne. Falistość słojów i włókien charakteryzuje się fa­listym zarysem słojów rocznych na przekroju poprzecznym i fa­listym przebiegiem włókien odznaczających się niekie­dy bogatym rysunkiem drewna. Występuje stosunkowo często na powierzchniach promieniowych tarcicy liściastej, nadając rysun­kowi drewna szczególnie duże walory estetyczne ( tzw. ,,baranko-watość i kędzierzawość").

Splot włókien jest to nieregularny, poplątany układ włó­kien widoczny na podłużnym przekroju drewna — w materiałach tartych i skrawanych. Występuje on głównie w drewnie obrzęków u niektórych gatunków liściastych (brzoza karelska, jawor ,,ptasie oczko"). Drewno ze splotem włókien wykazuje nieco mniejsze właściwości mechaniczne, utrudnia obróbkę, lecz stanowi atrak­cyjną cechę drewna ofeleinowego.

Zawój jest to miejscowe odchylenie słojów rocznych od regularnego ich układu, spowodowane obecnością przeważnie sęka lub zabitki, zakorka i pęcherza żywicznego. Zawój występujący na jednej lub dwu przyległych powierzchniach podłużnych (deski) nazywa się jednostronnym, występujący zaś na przeciw­ległych powierzchniach podłużnych nazywa się przechodzą­cym.

Zawoje zwykle towarzyszące sękom są oceniane jako wada wówczas, gdy sęk podczas przetarcia zastaje oddzielony od za­woju. Obecność zawoju w drewnie obniża jego właściwości mecha­niczne i utrudnia obróbkę skrawaniem.

Nierównomierna szerokość słojów rocznych jest to zjawisko, któremu towarzyszy powstawanie pęknięć okręż­nych, na skutek odmiennej kurczliwości drewna wąskosłoist ego i szerokosłoistego. Stanowi ono poważną wadę zwłaszcza w drew­nie surowca rezonansowego, ze względu na obniżone właściwości akustyczne.

Rdzeń określa się w pojęciu technicznym jako strefę za­wierającą właściwy rdzeń i przylegające doń drewno o luźnej, gąbczastej budowie. Rdzeń w drewnie okrągłym, występujący w środku przekroju poprzecznego, nie jest wadą. Niedopuszczalny jest on natomiast w niektórych sortymentach tarcicy, ponieważ jego obecność (rdzeń otwarty lub zamknięty) obniża mecha­niczne właściwości drewna i zwiększa skłonność do pękania i pa-czenia się.

Rdzeń mimośrodkowy jest to przesunięcie rdzenia w stosunku do środka przekroju poprzecznego, które w konsek­wencji powoduje znaczne różnice szerokości słojów rocznych.